Żelazo w wodzie – zagrożenie czy korzyść dla zdrowia?

Żelazo w wodzie to zjawisko naturalne, które nie ma złego wpływu na zdrowie człowieka. Jednak w zbyt dużych ilościach wpływa negatywnie na smak i zapach. 

W tym artykule wyjaśniamy, od czego zależy jego poziom oraz co robić, kiedy zawartość żelaza w wodzie jest zbyt wysoka.

Normy żelaza w wodzie pitnej

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi dopuszczalny poziom żelaza w wodzie pitnej wynosi 200 μg/l (0,2 mg/l).

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ma trochę łagodniejsze przepisy, ponieważ dopuszcza zawartość żelaza do 300 μg/l (0,3 mg/l).

Dlaczego żelazo pojawia się w wodzie w dużych ilościach?

Podwyższone stężenia żelaza najczęściej występują w wodach podziemnych, gdzie jego źródłem są naturalne minerały obecne w skałach. W Polsce problem ten dotyczy ok. 70% ujęć podziemnych. 

Zawartość żelaza może się znacznie różnić, począwszy od śladowych ilości po nawet 30–40 tys. μg/l/. Wysokie stężenie często idzie w parze z obecnością amonu, manganu i dwutlenku węgla. 

Podwyższone poziomy żelaza mogą wynikać także z zanieczyszczeń, pochodzących m.in. z:

• wód kopalnianych, 
• odcieków ze składowisk odpadów, 
• ścieków z kopalń, 
• zakładów przeróbki rud, 
• innych instalacji wykorzystujących materiały bogate w żelazo.

Zawartość żelaza w wodach powierzchniowych zazwyczaj jest znacznie niższa i nie przekracza kilkudziesięciu μg/l.

Przyczynia się do tego większa dostępność tlenu w wodach powierzchniowych, która sprawia, że przeważa w nich trudno rozpuszczalna w wodzie forma Fe3+. Wyróżnia się ona wyższym stopniem utlenienia i ulega wytrąceniu i procesie sedymentacji w osadach dennych.

Do wzrostu stężenia żelaza w wodzie przeznaczonej do spożycia może dojść na skutek:

• uzdatniania z wykorzystaniem soli żelaza jako koagulantów i ich niewystarczającej eliminacji,
• przenikania żelaza z korodujących elementów konstrukcyjnych. 

Czy żelazo w wodzie jest szkodliwe dla człowieka?

Żelazo w wodzie w niewielkich ilościach nie tylko nie stanowi dla człowieka zagrożenia, ale nawet jest pożądane. To minerał, który pełni w ludzkim organizmie ważną rolę.

Rola żelaza w organizmie człowieka

Żelazo bierze udział w:

• transporcie tlenu z płuc do wszystkich tkanek ciała,
• powstawaniu i różnicowaniu krwinek czerwonych i powstawaniu leukocytów,
• powstawaniu prekursorów serotoniny, dopaminy oraz niektórych hormonów steroidowych,
• syntezie włókien kolagenowych,
• metabolizmie lipidów.

Średnie zapotrzebowanie na żelazo wynosi 18 mg na dobę u kobiet oraz 10 mg na dobę u mężczyzn.

Objawy niedoboru żelaza to:

• nadmierne zmęczenie,
• senność,
• problemy z koncentracją,
• bóle i zawroty głowy,
• zaburzenia rytmu serca,
• bladość skóry,
• łamliwość włosów i paznokci,
• krwawienia z nosa,
• spadek odporności,
• podwyższone tętno.

Czy żelazo z wody jest niezbędne?

Głównym źródłem żelaza powinna być dobrze zbilansowana dieta, natomiast żelazo pozyskiwane z wody pitnej to tylko dodatkowe wsparcie dla organizmu.

Dużo tego mikroelementu zawierają m.in. otręby pszenne, wątróbka kurczaka, jaja kurze, soja i biała fasola.

Zbyt wysoki poziom żelaza w organizmie to sytuacja, do której dochodzi rzadko. Zazwyczaj wynika z wysokiej podaży z pożywieniem przy jednoczesnej suplementacji. 

Ponadto przyczyną problemu może być hemochromatoza, która jest chorobą uwarunkowaną genetycznie. Nie ma zatem powodów obawiać się, że do takiej sytuacji dojdzie w wyniku obecności żelaza w wodzie kranowej.

Objawy wysokiego poziomu żelaza to m.in. przemęczenie, spadek masy ciała, bóle stawów i zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Usuwanie żelaza z wody

Wysokie stężenie żelaza w wodzie nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, ale ma negatywny wpływ na:

• smak wody,
• jej zapach,
• kolor.

Z tego powodu spożywanie zażelazionej wody jest nieprzyjemne. 

Żelazo można skutecznie usuwać z wody przy pomocy odpowiednich filtrów. Do wyboru są:

• Filtry węglowe, obecne w popularnych dzbankach filtrujących – eliminują część żelaza oraz innych minerałów.
• Filtr odwróconej osmozy, wykorzystywany w systemach podlbatowych i dystrybutorach wody na blat – usuwają składniki mineralne, a także wiele innych zanieczyszczeń, np. bakterie i metale ciężkie.

Całkowite pozbawienie wody minerałów nie jest dobre. Jednak wiele filtrów z odwróconą osmozą ma dodatkowo wkład reminerlizujący. 

Oznacza to, że oczyszczona woda zostaje wzbogacona o cenne dla zdrowia składniki mineralne.

Dobrym pomysłem jest też określenie przyczyny problemu zbyt wysokiej zawartości żelaza w wodzie. Jeśli powodem są stare, korodujące rury, to najlepszym rozwiązaniem byłaby ich wymiana. Warto pamiętać, że zły stan rur może doprowadzić do pojawienia się w wodzie także innych zanieczyszczeń, bardziej szkodliwych dla zdrowia.

Żelaza z wody nie usuwa gotowanie, które może nawet pogorszyć sytuację. Na skutek odparowywania wody jego stężenie może nawet wzrosnąć, tak więc walory organoleptyczne wody tylko się pogarszają.

Podsumowanie

Żelazo jest niezbędne do życia niemal wszystkich organizmów żywych w tym człowieka. Jego głównym źródłem powinno być pożywienie, ale niewielkie ilości żelaza w wodzie są dobre. 

Zbyt duże nie stanowią zagrożenia, ponieważ do nadmiaru żelaza w organizmie dochodzi bardzo rzadko. Jednak żelazo w większym stężeniu powoduje, że woda zyskuje brzydki smak i zapach. Pomagają wówczas filtry, które w zależności od rodzaju usuwają minerały częściowo lub w całości.

Źródła:

1. Żelazo w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi, gov.pl
2. Magdalena Konowrocka, Żelazo – zapotrzebowanie, źródła w diecie, niedobór i nadmiar, alab.pl
3. Jak szybko uzupełnić żelazo w organizmie?, emc-sa.pl
4. Karina Braja, Hemochromatoza (nadmiar żelaza) – objawy, przyczyny, leczenie, skutki, aptekadlarodziny.pl